Categorieën
Nieuws

Geen bos op wielen

Houd op bomen in bakken te zetten. Bomen hebben aarde nodig, andere bomen, water en ze worden pas bos als ze lang leven.

Houd op bomen in bakken te zetten. Bomen hebben aarde nodig, andere bomen, water en ze worden pas bos als ze lang leven.

De slechte gewoonte om bomen in baken te planten steekt de kop weer op: bos op wielen heet het nu. Foto’s laten bakken zien met struikgewas en prille bomen, op de achtergrond woonhuizen. De reacties op Linkedin juichen: dat willen wij ook.

Protect me from what I want, schreef kunstenares Jenny Holzer in een tijd die ons nu zoveel soberder en minder impulsgestuurd toeschijnt in neon letters op Times Square, en hoe waar is haar uitspraak nog steeds.

Het doet ertoe welk verhaal er verteld wordt over klimaatverandering en biodiversiteit. Verhalen vormen de de stof van onze dromen en illusies, en van ons denken en ons handelen.

Wat doet het verhaal van het bos op wielen met onze relatie tot de bomen? Het doet ons geloven dat bomen best een bos op wielen kunnen zijn. Dat bomen misschien zelfs wel mobiel willen zijn als je ze maar de kans geeft. Dat je zelfs een boom kunt nudgen om te bewegen en dat dit vooruitgang is…

David Abram heeft zo’n 20 jaar geleden het begrip ‘More than human world’ bedacht. De meer dan menselijke wereld. Daarmee opende hij de weg om een ander verhaal te vertellen over de natuur waarin de mens niet het hoogtepunt der beschaving is, de natuur te slim af. Een is een oud verhaal dat voor ons Europanen nog helemaal nieuw is. Het gaat uit van ‘connectedness’, van verbondenheid en ook van gelijkwaardigheid.

Kijk eens naar de foto van het bos op wielen. Zie je het asfalt en de stenen? Daar onder de stenen ligt het landschap. Het weelderige landschap. Het zou zichzelf kunnen helen, regenereren, bruisen van het leven, – en het is maar 1 laag stenen verwijderd. Dat landschap hebben we bezet en geknecht.

Heeft de meer dan menselijke wereld helemaal niets te zeggen? Een beetje misschien. Landschappen, rivieren en bos worden soms verbeeld als gesprekspartner aan tafel. Mensen vertalen het verondersteld belang van de natuurlijke wereld. Maar wie is een bos en wat wil een bos, hoe kun je dat als mens weten? Wij mensen weten niet eens wat groente is, getuige de discussie over BTW verlaging. Zijn onwetendheid kunt je de bedenker van bomen in rijdende kratten dus moeilijk kwalijk nemen, hij bedoelt het vast heel erg goed, net zoals de bedenker van het drijvend bos van een paar jaar geleden. Er zijn immers amper voorbeelden van echte bossen in Nederland. En nog veel minder van bossen die niet stiekem een plantage zijn. In Nederland is er maar een handvol oude boskernen, de hakhoutbossen. Op de kaart Groen Erfgoed kun je ze vinden. Maar zo’n kaart zegt weinig. Je moet het hebben van verhalen, van boeken en bomenreizen.

In Byalowieza, het Poolse oerbos, vertelt de boswachter aan ieder die het wil horen dat een bos meer is dan een verzameling bomen. Een bos is een biotoop dat minstens 500 jaar nodig heeft om te ontstaan.

Peter Wohlleben in Eberswalde vult aan: het bos weet zelf wat het nodig heeft, daar is geen beheerplan voor nodig.

Old Tjikko, de oudste boom van ons continent heeft het hoogveen landschap waar honderden schriele oeroude sparren Old Tjikko zijn in 10.000 jaar helemaal zelf gemaakt.

Een bos leeft, is bezield, zegt iedereen die er geen geld aan kan verdienen.

In onze tijd knelt de historische afbakening van mens, dier, plant en ding. De rangordes die waarde toekennen zijn niet de enige waarheid. Sophie Chao, Richard Powers, Tristan Gooley, John Green, Susan Simard, Amos Clifford en vele anderen schrijven over hoe we de kloof kunnen dichten. Zo is naast de wereld van Lineus’ classificatie een andere wereld komen te staan, een die je ontdekt door je onder te dompelen in de sensorische rijkdom van het bos en de ‘more than human world’.

Zintuigelijke waarneming is een methodologische praktijk. Je kunt het bos leren kennen door de beweging van grassen en bladeren, door de draaing in een boomstam en de geur van den en vlier, vochtige grond en wilde rozen. Door je gehoor te richten op de stemmen van vogels, gescharrel van muizen, de wind. Je kunt het bos kennen door het aan te raken en te voelen, met huid en handen het bos te voelen. Zintuigelijke waarneming helpt je ervaren dat planten en dieren, de elementen, stromen, seizoenen en winden entiteiten zijn met een geschiedenis, soms gevormd door mensen soms door andere niet menselijke krachten.

Het bos op deze manier kennen is wellicht de redding voor onze wereld in verval. Een van de Marind mensen in het boek over palmolieplantages van Sophie Chao zegt: “The forest is our family. The forest is our future. If you take away the forest, you destroy the future of generations to come. But you also destroy the future of forest generations to come. Humans – nonhumans, we are all victims to the destruction.” 

Nederland is een van de meest ontbosde landen ter wereld. De stelling dat 10% van Nederland bos is klopt niet, want ook ontbosde gebieden, plantages, wegen gebouwen en bomen die ooit nog eens geplant moeten worden (slechts 4% van de wettelijk verplichte herplant is daadwerkelijk gerealiseerd) tellen mee. Stel je voor dat de palmolieplantages in Borneo mee zouden tellen als bos. Een absurde gedachte, maar voor bosbeheerende organisaties in Nederland de normaalste zaak van de wereld. Het Nederlands landschap is in 30 jaar ingrijpend veranderd, natuurlijke landschappen staan onder druk. Dat maakt natuurbeleving voor veel stelingen tot een luxe die men zich niet kan veroorloven.

De laatste binnenstedelijke landjes worden bebouwd, recreatiegebieden zijn versnipperd door snelwegen. Stadsparken veranderen in plekken van ronkende massarecreatie. Plekken waar het rustig is, waar je even niet op je omgeving hoeft te letten, je dieren en planten kunt ontmoeten zijn zo schaars geworden. Dezelfde overheid die wijktuinen asfalteert en volkstuinen wegpest laat jonge creatieven nu alternatief groen maken, mobiele bossen in bakken. Dat dit bos ten dode is opgeschreven lijkt niet te deren. Ten dode opgeschreven, – net als de ‘bossen’ die bouwers op pronkgebouwen aanleggen. Een bos op een rots, zonder kans om een biotoop te vormen is een langzaam stervende gimmick. Maar aan de maakbaarheid van (stad)natuur wordt niet getoornd. De deerniswekkende sprieten in de bakken van het mobiele bos, wie geeft erom?

Van wie is een bos? Toch zeker niet alleen van de mens. De biodiversiteit van bosbodem is onbegrijpelijk groot. In een handvol grond bevinden zich wel 5000 soorten bodem(micro)organismen en het totale aantal bodemorganismen in zo’n hand vol grond is even groot als het aantal mensen op aarde (zo’n 7 miljard individuen). Als het bos van alle levende wezens is die er leven, dan hebben zij ook recht op zijn, op ontwikkeling op voortplanting en geschiedenis.

De creatie van een kist op wielen met wat grond en gruis en een boom of struik die nooit vanzelf daar zou groeien zal in geen 500 jaar bos worden. Het is het equivalent van een kistkalf.

Is zo’n bos op wielen dan goed voor de mens, want alle groen is goed…? Voor de mens geven gestresste, stervende bomen en struiken geen ontspanning.

Verkoeling, dan? Bomen kunnen alleen verkoeling geven als hun wortels water tot hun beschikking hebben. Zonder water geen verdamping. Maar ze hebben blad…. Ja, en het blad heeft dichte huidmopndjes want de boom kan zich niet veroorloven om water te verliezen.

Maar dan geven de mensen de boom toch water? Nee, waarom zouden ze? Mensen die naast de rijdende bakken wonen, zullen geen band met de natuur op wielen op bouwen. De freak show trekt tocht verder. En net als bij de historische freakshows spat de treurnis en wreedheid ervan af.

Maar biodivers is het wel…. De diertjes die zo’n kist aantrekt mogen dan het label van biodiversiteit dragen maar met een systeem van onderlinge verbondenheid en herstel heeft dit niets te maken. Diertjes hebben evenmin een toekomst als de boom of struik die ze hebben gekozen.

Geen ratelpopulier boven de meidoorn die zijn schaduw op de tere bloesem laat vallen. Geen watertje waar de slierten van de treurwilg in kunnen spiegelen. Geen penwortel die de stam diep in de grond verankert en voor standvastigheid in de wind zorgt. Bomen in bakken zijn afhankelijk van voeding en water net als veroordeelde misdadigers. Ze mogen niets zelf. Niet eens zo heel anders vergaat het de mensen in de stenige stadsbuurten, ver weg van de natuur, waar gezinnen afhankelijk zijn van toeslagen en voedselbank, talenten niet tot bloei komen en ouderen met niet begrijpende blik op een bank zitten naast het voorbij razende verkeer. Er staat daar geen boom op een plein waar je de wisseling van de seizoenen in gade kunt slagen. Alleen de eindeloze stroom voertuigen die de een na de andere levensminuut, de ene na de andere ademing afpersen. De stadsnatuur is net zo gekooid en gekolonialiseerd als de mensen die straks een mobiel bos in hun staat moeten toejuigen. Als bosbadgids zeg ik: ‘may the forest be with you and grant you the wisdom not to do all you can do.’

Oké, wat kun je dan wel doen?

  • Je kunt een landje vrij maken van asfalt en steen en er niets mee doen. Misschien wat populierenzaad strooien. Dat adviseert Peter Wohlleben.
  • Je kunt vanuit oude tuinen in de stad groeiroutes aanleggen, metertje voor metertje, zodat de echte biodiversiteit vanuit de tuin kan migreren. Dat is de zoete droom van Coby, mijn bosbad collega.
  • Je kunt met je buurt de mooiste bomen in je wijk beschermen, ervoor zorgen dat hun wortels niet beschadigd raken en het bodemoppervlak onder de kruin open blijft en niet inklinkt. Dat is het advies van Huib Sneep.
  • Je kunt de volgende keer dat je straten open trekt kabels en leidingen in een grote buis doen zodat de wortels nadien bij ingrepen niet meer beschadigd worden, dat is het advies van een Rotterdamse boomverzorger.
  • Je kunt in plaats van soldaatjes, de straatbomen die in een rij langs de stoep staan, een bosplantsoen maken waar bomen in elkaars buurt staan, dat is een TinyForest van Daan Bleichrodt.
  • Je kunt ervoor zorgen dat stalen hekwerken wordt vervangen door heggen. Dat zeggen biologen en klimaatdeskundigen zoals de mensen van de WUR
  • Je kunt zaailingen van bomen koesteren, weer een tip van Peter Wohlleben.
  • Je kunt verbieden dat er bomenboxen worden geplaatst want daarin is slechts voldoende voeding is voor 25 jaar, zeggen boomverzorgers.

Er is zoveel wat je kunt doen, dat wel zonden aan de dijk zet. We moeten het verschil gaan tussen het goede en het slechte verhaal. Daarvoor moet je leren om anders te kijken naar je positie in de wereld.

Leer animisme en gedraag je hoffelijk en zorgvuldig naar de wezens in de niet menselijke wereld, dan ga je hen ontmoeten. Geef hen een naam, zodat ze persoonlijk worden en geen ‘het’ blijven. Ontdek wat hen drijft en wat hun geschiedenis is.

Het leven op aarde draait niet alleen om mensen, het gaat om de onderlinge relaties en voor de ander is dat maar al te vaak een kwestie van leven en dood. Ons mensen past bescheidenheid, het is tijd de houding van anmatigende superioriteit te laten varen.

De Bosbad Cadeaubon

Misschien wel het mooiste cadeau dat je kunt geven....