Rechten voor bomen
Overwegingen
Antropomorfisme en de grenzen van taal
“Mims, houd op met dat antropomorfisme.” Het verwijt van mijn dochter, jaren geleden, laat zien hoe diep de overtuiging zit dat we niet mogen spreken alsof bomen iets willen. Filosofen twisten er al eeuwen over, maar de mainstream blijft: huisdieren hebben gevoel, nutsdieren nauwelijks, bomen en bossen hooguit als decor. Toch verandert dat beeld langzaam.
Sitspot als onderzoek
Als bosbadgidsen doen we sitspot: steeds terugkeren naar dezelfde boom, zitten, kijken, luisteren. Geen snelle interpretaties, maar aandacht voor wat zich in stilte en tijd laat zien. Het lijkt op wat filosofe Eva Meijer beschrijft als auto-etnografie: een manier van kijken waarin je niet voor de ander spreekt, maar probeert te ontdekken wat er in de ontmoeting zichtbaar wordt.
Bomen in bakken – een verkeerd verhaal
Tegelijkertijd duikt steeds vaker het beeld op van bomen in bakken of bossen op wielen. Op sociale media wordt dit toegejuicht als vernieuwend groen. Maar een boom in een kist kan nooit een biotoop worden: hij is veroordeeld tot afhankelijkheid. Zulke projecten vertellen een verkeerd verhaal – een verhaal waarin bomen decorstukken blijven, in plaats van levende wezens met eigen geschiedenis en toekomst.
Verbonden met de bredere beweging
Juist nu, in een tijd van klimaatverandering en voortdurende kap – ook in natuurgebieden – is het nodig om bomen te erkennen als wezens met eigen rechten. Mensen als Jessica den Outer en Arita Baaijens pleiten hier al langer voor. Hun werk sluit aan bij een internationale beweging die rechten van de natuur wil verankeren in rechtspraak en beleid. Bosbaden kan daar een nieuwe loot aan de stam van vormen: een praktijk die vanuit zintuiglijke waarneming laat zien dat bomen meer zijn dan coulisse of grondstof.
Carta voor de Rechten van de Boom
1. Recht op leven en voortbestaan
Een boom heeft recht om zijn levenscyclus te voltooien zonder vroegtijdige vernietiging door menselijk nut of gemak.
2. Recht op donker en rust
Bomen hebben recht op een natuurlijke dag- en nachtcyclus. Permanente verlichting en voortdurende verstoring tasten hun ritme en omgeving aan.
3. Recht op bodem en ruimte
Een boom heeft recht op wortelruimte, op een open bodem die kan ademen en water kan opnemen.
4. Recht op verbondenheid
Bomen bestaan niet op zichzelf. Ze hebben recht om onderdeel te zijn van het netwerk van schimmels, dieren en bodemleven waarmee ze samenleven.
5. Recht op geschiedenis en toekomst
Elke boom draagt eeuwen aan groei en ervaring in zich. Oude bomen verdienen bescherming, jonge bomen de kans om oud te worden.
6. Recht op respectvolle nabijheid
De ontmoeting met een boom vraagt om hoffelijkheid en zorg. Een boom is geen coulisse, maar een mede-verschijningsvorm in de wereld.
Uitnodiging
Het verhaal dat wij over bomen vertellen bepaalt hoe wij met hen omgaan. Een “bos op wielen” of een “groen project” met bomen in bakken laat zien hoe ver wij verwijderd zijn van echte verbondenheid. Sitspot-verslagen en andere vormen van waarneming kunnen juist laten zien dat bomen deel uitmaken van onze gedeelde wereld, met een eigen perspectief en een eigen geschiedenis.
👉 Daarom nodigen we uit om mee te denken: hoe kan de Carta voor de Rechten van de Boom groeien? Welke ervaringen, verhalen of observaties kunnen we verzamelen om dit gesprek verder te brengen? voren komt.