Hoeveel natuur heb ik nodig?
We beginnen steeds meer te begrijpen hoe essentieel toegang tot natuur is voor ons mentaal welzijn – en dit heeft grote implicaties voor hoe we wereldwijd steden ontwerpen. Van de Hangende Tuinen van Babylon tot de sinaasappeltuinen van Sevilla, door de eeuwen heen hebben stadsplanners zich laten inspireren door de natuur. Maar met de groeiende woningnood zien we dat volkstuinen en kleine stukjes land steeds vaker worden bebouwd om aan de vraag naar woningen te voldoen. De grenzen van verstedelijkte gebieden rekken op en schuiven verder het platteland in. Tegelijkertijd wordt de natuur hierdoor steeds minder toegankelijk. Er worden geen nieuwe routes aangelegd naar deze groene ruimtes, en de natuur wordt vaak ingericht voor zeer beperkte vormen van recreatie, zoals wandelen en fietsen, terwijl er een gebrek is aan mogelijkheden voor meer “slow” vormen van verblijf en recreatie, zoals bosbaden en langdurige, aandachtige aanwezigheid in de natuur.
De opkomst van nature-based initiatieven
De afname van toegang tot natuur komt niet als een verrassing voor de groeiende groep psychologen en ecologen die de effecten van natuur op de mentale gezondheid van mensen bestuderen. In Nederland worden belangrijke stappen gezet met recente onderzoeken naar de voordelen van natuur voor welzijn, onder andere door de stroming rondom nature-based oplossingen van Wageningen University. Deze onderzoeken tonen steeds duidelijker aan hoe natuur onze mentale gezondheid bevordert. Toch staat het onderzoek nog in de kinderschoenen, en de verbanden die we ontdekken, zijn complex en nog niet volledig begrepen.
Groene GGZ: Natuur als onderdeel van de geestelijke gezondheidszorg
Een interessante ontwikkeling in Nederland is de opkomst van de Groene GGZ, waarin natuur een actieve rol speelt bij de behandeling van mentale gezondheid. Diverse natuurgebaseerde therapieën, waaronder bosbaden, worden ingezet om te helpen de wachtlijsten in de GGZ te verkorten. Door samen te werken met zorgverleners dragen bosbadgidsen en andere natuurtherapeuten bij aan het verbeteren van de geestelijke gezondheidszorg. De natuur biedt een laagdrempelige, kalmerende omgeving waar stress en spanning kunnen verminderen, en mensen kunnen herstellen van de druk van het dagelijkse leven.
“Biophilia” hypothese: Waarom voelen we ons goed in de natuur?
Op evolutionaire schaal is het leven in steden een relatief nieuw fenomeen. Onze soort bestaat al zo’n 300.000 jaar, maar de oudste steden zijn pas ongeveer 6000 jaar oud. Onze neiging om ons aangetrokken te voelen tot natuur wordt goed verklaard door de “biophilia” hypothese van bioloog Edward O. Wilson. Zijn theorie suggereert dat onze hersenen geëvolueerd zijn in een omgeving met bomen, savannes en waterwegen, en dat we daarom positief reageren op deze natuurlijke elementen. De rust en kalmte die we in de natuur ervaren, hebben diepe wortels in ons evolutionaire verleden.
Of dit de enige verklaring is of niet, recent onderzoek toont aan dat blootstelling aan natuur niet alleen fysieke, maar ook mentale voordelen oplevert. Uit onderzoek blijkt dat toegang tot natuur stress kan verminderen, slaap kan verbeteren, negatieve emoties kan beperken en positieve sociale interacties kan bevorderen. In groene omgevingen verbetert ons denkvermogen, inclusief aandacht, geheugen en creativiteit. Dit geldt zowel voor mensen met als zonder psychische klachten. Volgens psycholoog Marc Berman van de Universiteit van Chicago is “het bewijs heel solide”.
28 nature-based interventies en het belang van bosbaden
Het effect van natuur op de gezondheid krijgt steeds meer aandacht. Sinds 2018 kunnen artsen op de afgelegen Shetlandeilanden natuurgebaseerde activiteiten, zoals vogels kijken en strandwandelingen, voorschrijven voor mentale gezondheid en stress, evenals voor fysieke aandoeningen zoals hartziekten en diabetes. Wereldwijd zijn er inmiddels 28 verschillende nature-based interventies die worden ingezet om het welzijn te verbeteren, waaronder georganiseerde tuinprogramma’s en bosbaden.
In Nederland zetten bosbadgidsen zich in om deze beweging verder uit te breiden. Deze gidsen volgen vaak de indigenous way, met diep respect en dankbaarheid voor de oorspronkelijke kennis en de vertalers daarvan, waardoor we hier in Europa opnieuw de waarde van de natuur leren inzien. Bosbadgidsen helpen mensen om de natuur te ervaren als een levend, lerend wezen, in plaats van als een object om te exploiteren.
Hoeveel natuur heb je nodig?
Hoeveel natuur is voldoende? Dit blijkt een complexe vraag. Wat “toegang tot natuur” betekent, kan per persoon verschillen. Sommige studies richten zich op passieve toegang (hoeveel groen er beschikbaar is in iemands omgeving), terwijl andere zich richten op actieve toegang (hoeveel tijd iemand daadwerkelijk in de natuur doorbrengt). Een onderzoek uit 2019 met bijna 20.000 deelnemers in Engeland concludeerde dat minstens 120 minuten per week doorbrengen in de natuur geassocieerd is met betere gezondheid en welzijn, met een piek tussen de 200 en 300 minuten per week.
Het is duidelijk dat natuur niet alleen goed is voor ons mentaal welzijn, maar ook voor de samenleving als geheel. Door meer aandacht te geven aan nature-based oplossingen, kunnen we een evenwicht vinden tussen stedelijke ontwikkeling en natuurbehoud. Dit helpt niet alleen bij het verbeteren van de mentale gezondheid van stadsbewoners, maar draagt ook bij aan een gezondere en meer verbonden relatie tussen mens en natuur.
