Bosbaden, biodiversiteit en het microbioom

Een vergeten deel van onze gezondheid

In en op ons lichaam leven miljarden bacteriën, schimmels en andere micro-organismen. Samen vormen zij ons microbioom. Deze onzichtbare gemeenschap helpt bij de spijsvertering, ondersteunt het immuunsysteem en speelt een belangrijke rol in onze gezondheid.

Steeds meer wetenschappers denken dat het verlies aan dagelijks contact met natuur gevolgen heeft voor dit microbioom. We brengen een groot deel van onze tijd binnen door, leven tussen steen en asfalt en komen minder in aanraking met de enorme diversiteit aan organismen die van nature voorkomen in bossen, graslanden en gezonde bodems.

Wat onderzoek laat zien

Een van de bekendste onderzoeken op dit gebied werd in 2020 gepubliceerd door onderzoeker Aki Sinkkonen en collega’s van de Universiteit van Helsinki. Zij brachten bosgrond, mos en andere natuurlijke materialen aan op speelplaatsen van Finse kinderdagverblijven. Na vier weken hadden de kinderen een grotere microbiële diversiteit op hun huid en waren er meetbare veranderingen zichtbaar in hun immuunsysteem.

Ook bij volwassenen worden vergelijkbare effecten gevonden. In 2025 publiceerden onderzoekers van de Sun Yat-sen University een gerandomiseerd experiment waarbij studenten een week lang dagelijks twee uur doorbrachten in een stadspark, op een versteende locatie zonder groen of binnen in een lokaal. De deelnemers die tijd doorbrachten in het groen ontwikkelden een rijkere darmflora, terwijl de groep op de versteende locatie juist diversiteit verloor.

Hoe komt dat microbioom eigenlijk ons lichaam binnen?

De bacteriën, schimmels en andere micro-organismen die in een gezonde natuurlijke omgeving leven, blijven niet netjes in de bodem zitten. Ze zweven door de lucht, hechten zich aan bladeren, boomschors en pollen en komen terecht op onze huid, kleding en handen. Bij elke ademhaling nemen we een klein deel van die levende wereld mee naar binnen.

Juist daarom zijn activiteiten waarbij je vertraagt en langere tijd op één plek verblijft zo interessant. Tijdens een bosbad zit je regelmatig dicht bij de bodem, raak je planten aan, ruik je aan bladeren en neem je bewust de omgeving waar. Op een regenachtige dag vinden veel bosbadgidsen het zelfs leuk om een druppel regenwater van een blad te proeven. Niet omdat dat een gezondheidskuur zou zijn, maar omdat het ons eraan herinnert dat we voortdurend deel uitmaken van dezelfde levende wereld.

Vanuit het perspectief van het microbioom zijn oude, biodiverse natuurgebieden bijzonder interessant. Een gezonde bodem bevat miljarden bacteriën, schimmels en andere micro-organismen die samen een complex ecosysteem vormen. Hoe rijker dat ecosysteem, hoe groter de kans dat mensen ermee in contact komen. Daarom kiezen bosbadgidsen bij voorkeur voor plekken met een gezond bodemleven, oude natuur en zo min mogelijk verstoring. Denk aan bossen, kruidenrijke graslanden en natuurgebieden waar de bodem jarenlang de kans heeft gehad zich te ontwikkelen.

Wie ben jij, microbioom?

Misschien stellen we de verkeerde vraag. In plaats van: wat doet het microbioom voor ons? Kunnen we ook vragen: wie is dat microbioom eigenlijk?

Het microbioom is een gemeenschap van miljarden bacteriën, schimmels, gisten en andere micro-organismen die in en op ons leven. Veel van hun voorouders bevolkten de aarde al miljarden jaren voordat de eerste mens verscheen. Zij waren er toen er nog geen bossen waren, geen vogels, geen zoogdieren en geen bloemen.

Sommige van deze organismen leven al vanaf onze geboorte met ons samen. Andere komen en gaan. Ze reageren op wat we eten, waar we wonen, met wie we samenleven en welke plekken we bezoeken. Ze staan voortdurend in contact met bacteriën uit de bodem, uit het water, uit planten en uit de lucht.

Vanuit hun perspectief zijn wij misschien niet zozeer een individu als wel een leefgebied. Een wandelend ecosysteem. Een tijdelijke woonplaats waar miljarden levens hun bestaan leiden.

Wanneer we door een bos lopen, over een weiland struinen of onze handen in de aarde steken, ontmoeten twee werelden elkaar. Het microbioom van ons lichaam komt in aanraking met het microbioom van de plek. Sommige organismen verdwijnen weer, andere blijven een tijdje hangen en weer andere worden misschien onderdeel van onze gemeenschap.

Wat wetenschappers steeds beter beginnen te begrijpen, is dat gezondheid niet alleen ontstaat binnen de grenzen van ons lichaam. Gezondheid ontstaat ook in de uitwisseling tussen ecosystemen. Tussen bodem en darm. Tussen blad en long. Tussen de levende wereld om ons heen en de levende wereld die wij zelf zijn.

Niet elk stukje groen is hetzelfde

Vanuit microbioomperspectief maakt het uit waar je bent. Een oud bos, kruidenrijk grasland of natuurgebied met een gezond bodemleven bevat veel meer biodiversiteit dan een gemaaid gazon of een verstoorde bodem.

Daarom besteden we tijdens bosbaden aandacht aan plekken waar de natuur nog rijk aanwezig is. Oude bodems, een gevarieerde vegetatie en een hoge biodiversiteit vormen waarschijnlijk een belangrijk onderdeel van wat zulke plekken gezond maakt voor mens én natuur.

Bosbaden en het microbioom

Binnen de Forest Bathing Academy heeft het microbioom inmiddels een vaste plaats gekregen binnen de opleiding. Daarbij bouwen we onder andere voort op het werk van Marco van Es, die in Nederland veel heeft betekend voor de verbinding tussen biodiversiteit, bodemleven en gezondheid.

Bosbaden gaat daarbij niet alleen over ontspanning, vertraging of aandacht. Het gaat ook over het herstellen van onze relatie met de levende wereld. Elke ademhaling, elke aanraking van een blad of handvol aarde herinnert ons eraan dat we geen bezoekers van de natuur zijn. We maken er zelf deel van uit.