Who is Who in het Nederlandse natuurlandschap – Een gids voor bosbadgidsen
Wie bosbaden begeleidt in Nederland, komt terecht in een veelzijdig veld van natuurorganisaties. Sommige beheren enorme oppervlakten natuur, andere richten zich vooral op educatie, vrijwilligers of specialistische kennis. Voor een gids is het waardevol te weten wie de spelers zijn, hoeveel grond zij beheren, hoe ze zijn georganiseerd en hoe je met hen samenwerkt. Heb je aanvullingen of verbeteringen, geef deze dan even door.
De grote terreinbeheerders
Staatsbosbeheer
Staatsbosbeheer is de grootste natuurbeheerder van Nederland met ongeveer 270.000 hectare in eigendom of beheer – bijna een kwart van het land. Er werken ruim duizend medewerkers, gesteund door honderden vrijwilligers. Iedereen die er werkt heet officieel ‘boswachter’, ook vrijwilligers, maar voor toestemming voor activiteiten moet je altijd bij de betaalde boswachters of gebiedsbeheerders zijn. Het is een rijksorganisatie zonder leden of donateurs.
Staatsbosbeheer – www.staatsbosbeheer.nl
Jaarverslag 2023: ca. 270.000 ha, ± 1.000 medewerkers.
Natuurmonumenten
Natuurmonumenten beheert circa 110.000 hectare, verspreid over meer dan 350 gebieden. De organisatie is een vereniging met bijna 900.000 leden en donateurs. Er werken rond de 700 medewerkers en er zijn zo’n 10.000 vrijwilligers actief. Ook hier verloopt toestemming voor bosbaden via de officiële boswachters of gebiedsbeheerders.
Natuurmonumenten – www.natuurmonumenten.nl
Feiten & cijfers 2023: ca. 110.000 ha, 900.000 leden, 700 medewerkers, 10.000 vrijwilligers.
De Provinciale Landschappen (LandschappenNL)
De twaalf Provinciale Landschappen beheren samen ongeveer 110.000 hectare. Gezamenlijk hebben zij zo’n 400.000 donateurs of vrienden. Elk Landschap heeft een eigen bestuur, een vaste staf en honderden vrijwilligers. Voor bosbadgidsen is het vaak nodig rechtstreeks contact te leggen met de regiobeheerder of boswachter.
De afzonderlijke Landschappen zijn:
Het Groninger Landschap (± 9.000 ha, ± 17.000 donateurs)
Het Drentse Landschap (± 9.000 ha, ± 30.000 donateurs)
It Fryske Gea (Friesland, ± 20.000 ha, ± 35.000 leden)
Het Flevolandschap (± 9.000 ha, ± 10.000 donateurs)
Landschap Overijssel (± 8.000 ha, ± 25.000 donateurs)
Geldersch Landschap & Kasteelen (± 12.000 ha, ± 40.000 donateurs)
Utrechts Landschap (± 6.500 ha, ± 30.000 donateurs)
Zuid-Hollands Landschap (± 4.700 ha, ± 31.000 donateurs)
Het Noord-Hollands Landschap (± 6.000 ha, ± 32.000 donateurs)
Het Zeeuwse Landschap (± 9.000 ha, ± 14.000 donateurs)
Brabants Landschap (± 18.000 ha, ± 40.000 donateurs)
Limburgs Landschap (± 6.000 ha, ± 15.000 donateurs)
Het Groninger Landschap – www.groningerlandschap.nl
Het Drentse Landschap – www.drentslandschap.nl
It Fryske Gea – www.itfryskegea.nl
Flevo-landschap – www.flevo-landschap.nl
Landschap Overijssel – www.landschapoverijssel.nl
Geldersch Landschap & Kasteelen – www.glk.nl
Utrechts Landschap – www.utrechtslandschap.nl
Zuid-Hollands Landschap – www.zuidhollandslandschap.nl
Noord-Hollands Landschap – www.noordhollandslandschap.nl
Het Zeeuwse Landschap – www.hetzeeuwselandschap.nl
Brabants Landschap – www.brabantslandschap.nl
Limburgs Landschap – www.limburgs-landschap.nl
LandschappenNL – www.landschappen.nl
Educatie en vrijwilligers
IVN Natuureducatie
IVN heeft ongeveer honderd medewerkers en zo’n 30.000 leden en vrijwilligers, actief in lokale afdelingen. Zij organiseren cursussen, excursies en projecten in scholen en buurten. Voor bosbadgidsen kan IVN een partner zijn bij educatieve trajecten of projecten met scholen. IVN Natuureducatie – www.ivn.nl
KNNV
De Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging telt circa 6.000 leden. Het werk draait vrijwel geheel op vrijwilligers. Afdelingen en werkgroepen houden zich bezig met natuurstudie, inventarisaties en excursies. KNNV (Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging) – www.knnv.nl
Milieufederaties
Elke provincie heeft een eigen milieufederatie, verenigd in de koepel Natuur- en Milieufederaties. Ze hebben geen eigen terreinen maar verbinden maatschappelijke initiatieven en lobbyen bij provincies. Soms zijn ze een ingang voor projecten rond gezondheid, welzijn en natuur. Natuur- en Milieufederaties – www.natuurenmilieufederaties.nl
Specialistische soortenorganisaties
Nederland kent diverse organisaties die zich richten op kennis van soorten, niet op terreinbeheer:
SOVON –Vogelonderzoek Nederland – www.sovon.nl
Vlinderstichting – dagvlinders en libellen www.vlinderstichting.nl
RAVON – reptielen, amfibieën en vissen www.ravon.nl
Zoogdiervereniging – alle inheemse zoogdieren www.zoogdiervereniging.nl
Deze organisaties hebben enkele tientallen medewerkers, honderden vrijwilligers en duizenden leden of donateurs. Hun kennis voedt beleid en beheer. Voor bosbadgidsen kan samenwerking verdieping geven, bijvoorbeeld door vogels of vlinders in een bosbad te betrekken.
Overheden en recreatie
Provincies
Sinds 2013 zijn provincies eindverantwoordelijk voor natuurbeleid. Zij subsidiëren de terreinbeheerders en stellen Natura 2000-beheerplannen op. Provincies – natuurbeleid: zie IPO (Interprovinciaal Overleg)
Gemeenten
Veel gemeenten van enige omvang hebben eigen boswachters of beheerders in dienst voor parken en openbaar groen. Soms geldt “het is openbaar, dus ga je gang”, maar in de praktijk is het prettig als ze weten dat er bosbaden worden gegeven. Vaak is er een aanspreekpunt per gebied. Gemeenten – lokale informatie via gemeentelijke websites en groenbeheerafdelingen.
Recreatieschappen
Recreatieschappen beheren groengebieden rond steden, meestal tussen de 1.000 en 10.000 hectare per schap. Beheer is vaak uitbesteed aan Staatsbosbeheer. Voor bijeenkomsten van meer dan 20 personen is meestal een vergunning nodig. – voorbeelden:
Recreatieschap Spaarnwoude – www.spaarnwoudepark.nl
Recreatieschap Rottemeren – www.rrnz.nl
Het Twiske – www.twiske-waterland.nl
Waterschappen en drinkwaterbedrijven
Ook waterschappen en waterbedrijven beheren waardevolle natuur. Voorbeelden zijn Dunea (duingebied Meijendel en Berkheide, ca. 5.000 ha), PWN (Noord-Hollandse duinen) en Vitens (diverse waterwingebieden). Deze organisaties beheren duinen en bossen die cruciaal zijn voor drinkwaterwinning. Ze hebben geen leden of donateurs, maar wel communicatieteams en boswachters. Voor toestemming neem je contact op met de gebiedsbeheerder. Dunea – www.dunea.nl (beheer Meijendel en Berkheide)
PWN – www.pwn.nl (Noord-Hollandse duinen)
Vitens – www.vitens.nl (waterwingebieden Oost- en Noord-Nederland)
Branchevereniging
Branchevereniging Bosbad Gidsen Nederland (BBGN) – www.bbgn.nl
Slot
Het Nederlandse natuurlandschap wordt gedragen door een rijk netwerk van terreinbeheerders, kennisorganisaties en overheden. Voor bosbadgidsen betekent dit dat je je beweegt in een veld vol mogelijkheden, maar ook vol afspraken. Wie zorgvuldig samenwerkt, investeert in vertrouwen en het perspectief van de beheerder meeneemt, ontdekt dat er veel mogelijk is.